Жұмыс мәтіні
Фото: Jean Paul Montanaro / Pexels
ЖЫЛАНДАР
Табиғаттың ерекше жаратылысы
Құрылысы, мінез-құлқы және экожүйедегі рөлі
Орындаған: [Аты-жөні, тобы] Тексерген: [Жетекшінің аты-жөні және лауазымы] [Ұйымның атауы], [Қала], 2026

Жыландар туралы жалпы түсінік
2
•Омыртқалы, бауырымен жорғалаушы жануарлар
•Денесі қабыршақпен қапталған, аяқтары жоқ
•Құрлықта, суда, ағашта және шөлде тіршілік етеді
•Эктотермді: дене температурасы сыртқы ортаға тәуелді
Жыландардың дене пішіні әртүрлі ортада қозғалу мен аң аулауға бейімделген
Фото: Obo Teng / Pexels
Дереккөздер: [1], [2]

Шығу тегі және эволюциясы
3
•Ежелгі жыландар кесіртек тәрізді ата-тектерден тараған
•Дене ұзарған сайын аяқтардың маңызы азайған
•Қазба түрлердің кейбірінде артқы аяқ қалдықтары сақталған
•Аяқсыз дене інде, шөпте және суда қозғалысты жеңілдетті
Эволюциялық бағыттың сапалық сызбасы
Ғылыми шолу: [4]
Кесіртке тәрізді ата-тек
Дене ұзаруы
Аяқтардың қысқаруы
Қазіргі жыландар
Сыртқы құрылысы негізгі қызметтермен байланысқан
4
Қабыршақ беті: Ethan Swartz / Pexels
Бас
Ұзын дене
Құйрық
•Қабыршақтар үйкелісті реттейді әрі қорғайды
•Айыр тіл химиялық бөлшектерді жинайды
•Көзде қозғалмалы қабақ болмайды
•Иілгіш жақ сүйегі ірі қоректі жұтуға мүмкіндік береді
Сыртқы белгілерді ішкі қызметтермен бірге қарастырғанда жылан денесінің «қарапайым» емес екені байқалады.

Ішкі құрылысы тыныс алу мен ас қорытуға бейімделген
5
ЖИ иллюстрациясы: жыланның ішкі мүшелері
•Ұзын денеге созылған омыртқа мен қабырғалар
•Оң өкпе жақсы дамыған, сол өкпе қысқарған немесе жойылған
•Ас қорыту мүшелері ірі қорекке бейімделген
•Жүрек пен өкпе дене пішініне сәйкес алға ығысқан
Анатомиялық сызбадағы атаулар: жүрек, өкпе, асқазан, ішек, бүйрек, көбею мүшелері.

Аяқсыз қозғалыстың төрт негізгі тәсілі бар
6
Қозғалыс түрлерінің сызбасы
•Иірімді қозғалыс: дене толқыны жерге тіреледі
•Концертина: тар кеңістікте дене бүктеліп-жазылады
•Бүйірлей қозғалу: құмда жанасу нүктелері азаяды
•Түзу сызықты қозғалыс: құрсақ бұлшықеттері тартады
Негізгі механика: бұлшықет жиырылуы + құрсақ қабыршақтарының тірелуі.
Иірімді
Концертина
Бүйірлей
Түзу сызықты
Сезім мүшелері қоршаған ортаны химиялық және жылулық белгілермен таниды
7
Фото: tu nguyen / Pexels
•Айыр тіл иіс туралы бөлшектерді жинайды
•Якобсон мүшесі химиялық ақпаратты талдайды
•Сыртқы құлақ жоқ, бірақ жақ сүйегі дірілді сезеді
•Кейбір сұржыландар мен питондар жылу шұңқырларымен жылуды қабылдайды
Дереккөз: Smithsonian National Zoo [2]

Файлдар
Файлдарды жазылымы бар пайдаланушылар жүктеп ала алады.