[Ұйымның атауы]

[Факультет және кафедра]

БАЯНДАМА

Сынықтар, буын шығуы және жарақат кезіндегі алғашқы көмек

[Пән немесе іс-шара]

Орындаған

Тексерген

[Қала]

2026

Мазмұны

Кіріспе

Жарақат түрлері және олардың негізгі белгілері

Сынық ұғымы және жабық сынық

Ашық сынық

Буын шығуы және басқа жарақаттар

Алғашқы бағалау және иммобилизация

Қауіпсіздік және алғашқы бағалау

Иммобилизацияның мақсаты және негізгі қағидалары

Қанайналымды бақылау және қайта тексеру

Шина салу алгоритмі

Тасымалдау, ерекше жағдайлар және қателердің алдын алу

Тасымалдау шинасын салу және науқасты орналастыру

Қашан шұғыл көмек қажет

Жиі кездесетін қателер

Қарапайым жарақат пен ауыр жарақатты ажыратудағы шектеулер

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Сүйек сынуы, буын шығуы және әртүрлі жарақаттар тұрмыста, жол-көлік оқиғаларында, спортта және өндірісте кездеседі. Алғашқы минуттарда көрсетілген көмек емдеуді алмастырмайды, бірақ ауырсынуды азайтып, қан кету мен қосымша зақымданудың алдын алып, зардап шеккен адамды қауіпсіз тасымалдауға жағдай жасайды. Сынық пен буын шығуын сыртқы белгілеріне қарап әрдайым ажырату мүмкін емес, сондықтан күмән туған кезде жарақатты ықтимал сынық ретінде қарастыру қауіпсіз тәсіл болып саналады [1; 2].

Мақсаты. Сынықтың жабық және ашық түрлерін, буын шығуының негізгі белгілерін және медициналық көмек келгенге дейінгі иммобилизация мен тасымалдау қағидаларын жүйелі түрде қарастыру.

Міндеттері. 1) Сынық, буын шығуы және жұмсақ тін жарақаттарының айырмашылықтарын сипаттау; 2) жабық және ашық сынық кезіндегі қауіптерді салыстыру; 3) иммобилизация мен тасымалдау шинасын салудың қауіпсіз ретін көрсету; 4) шұғыл көмекті қажет ететін жағдайларды айқындау.

Дереккөздерге шолу. Жұмыста Қызыл Кресттің алғашқы көмек материалдары, NHS медициналық нұсқаулығы, ДДСҰ-ның шұғыл ортопедиялық ұсынымдары және MSD Manual анықтамалығы пайдаланылды. Бұл дереккөздерде ортақ ұстаным бар: жарақат орнының қозғалысын шектеу, жараны жабу, қанайналымды бақылау және сүйекті немесе буынды өздігінен орнына салмау қажет [1–5].

Жұмыстың құрылымы. Баяндама кіріспеден, үш негізгі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

1Жарақат түрлері және олардың негізгі белгілері

1.1Сынық ұғымы және жабық сынық

Сынық дегеніміз - сүйектің толық үзілуі, жарылуы немесе оның бір бөлігінің зақымдануы. Ол құлаудан, соғылудан, қысылудан, бұралу­дан немесе сүйек беріктігінің төмендеуінен пайда болуы мүмкін. Жиі байқалатын белгілерге қатты ауырсыну, ісіну, көгеру, қозғалыстың шектелуі, аяқ-қол пішінінің өзгеруі және тірек қызметінің жоғалуы жатады. Сықырлауды әдейі тексеруге болмайды [1; 2].

Жабық сынықта сынған сүйек теріні тесіп шықпайды. Сыртқы жара көрінбеуі мүмкін, бірақ ішкі қан кету, жүйке мен қан тамырының қысылуы және ісінудің үдеуі ықтимал. Сондықтан тері бүтін болғанына қарап жарақатты жеңіл деп бағалау дұрыс емес. Аяқ-қолды қозғалтпай, табылған қалпында ұстап, сақина, сағат және қысып тұратын заттарды ісіну басталмай тұрып шешкен жөн [2; 3].

1.2Ашық сынық

Ашық сынық кезінде тері бүтіндігі бұзылады: сүйек ұшы сыртқа шығуы немесе сүйекпен байланысты терең жара болуы мүмкін. Мұнда қан кету, микробтық ластану, жұмсақ тіндердің жаншылуы және инфекция қаупі жоғары. ДДСҰ ашық сынықты ластанған жарақат ретінде қарастырып, жедел медициналық өңдеу мен тұрақтандыруды қажет ететінін көрсетеді [4].

Алғашқы көмек көрсетуші жарадан шығып тұрған сүйекті ішке итермеуі, жараны жумауы және сүйек ұштарын түзетуге тырыспауы керек. Қан кетсе, таза дәке немесе таңғышпен жараның айналасына абайлап қысым жасалады; сүйек шығып тұрған жердің дәл үстіне қатты қысым түсірілмейді. Жара таза таңғышпен жабылып, аяқ-қол қозғалтпай бекітіледі [4; 5].

1.3Буын шығуы және басқа жарақаттар

Буын шығуы - буын құрайтын сүйектердің қалыпты түйісуінен толық ығысуы; жартылай ығысуы сублюксация деп аталады. Буын пішінінің өзгеруі, қатты ауырсыну, қозғалыстың күрт шектелуі және ісіну байқалуы мүмкін. Байлам, бұлшықет және сіңір жарақаттары да ұқсас белгілер береді, сондықтан нақты диагнозды медицина қызметкері қояды [1; 5].

Буын шыққанда оны өздігінен орнына салуға болмайды. Буынды табылған қалпында жұмсақ төсеммен тіреп, қозғалысты шектеу керек. Саусақтар немесе аяқ башпайлары ұйып, бозарып не көгерсе, бұл қанайналым бұзылысының белгісі болуы мүмкін және жедел көмек қажет [1; 5].

Бөлім бойынша қорытынды. Сынық пен буын шығуының сыртқы белгілері ұқсас болғандықтан, алғашқы көмек диагноз қоюға емес, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталады.

Кесте 1 — Сынық түрлерін алғашқы көмек тұрғысынан салыстыру

Кесте 1 жабық және ашық сынықтағы ортақ қағиданы көрсетеді: жарақаттанған сегментті қозғалтпай, кәсіби көмекке жеткізу; ашық сынықта жараны қорғау мен қан кетуді бақылау басым.

2Алғашқы бағалау және иммобилизация

2.1Қауіпсіздік және алғашқы бағалау

Көмек көрсетуші алдымен оқиға орнын бағалайды: көлік қозғалысы, электр тогы, өрт немесе құлау қаупі болса, өз қауіпсіздігін қамтамасыз етпей жақындауға болмайды. Қолғап болса, пайдаланылады. Бұдан кейін адамның есін, тынысын және айқын қан кетуді бағалау керек. Өмірге қауіп төнсе, жергілікті жедел жәрдем қызметін шақырып, диспетчер нұсқауын орындау қажет.

Жарақаттанған адамды сабырға шақырып, қозғалтпауға түсіндіреді. Ауырған жерді қайта-қайта басып тексеруге, аяқ-қолды бүгуге немесе «қалыпты ма» деп қозғауға болмайды. Омыртқа, мойын немесе жамбас жарақаты күдігінде адамды орынсыз жылжытпайды; тек тікелей қауіптен шығару қажет.

2.2Иммобилизацияның мақсаты және негізгі қағидалары